Czy istnieją zwierzęta, które praktycznie się nie starzeją?

Starzenie wydaje się czymś nieuniknionym. Z wiekiem nasze komórki gorzej się regenerują, rośnie ryzyko chorób, a organizm stopniowo traci sprawność. Przez wiele lat naukowcy uważali, że dotyczy to wszystkich organizmów żywych. Dziś wiemy, że nie jest to prawda. W przyrodzie istnieją gatunki, u których proces starzenia przebiega niezwykle wolno, a niektóre potrafią nawet wielokrotnie „odmładzać” swoje ciało. Nie oznacza to jednak, że są nieśmiertelne. Większość z nich nadal może zginąć z powodu choroby, drapieżników czy zmian środowiska. Biolodzy rozróżniają bowiem śmierć z przyczyn zewnętrznych od starzenia biologicznego, czyli stopniowego pogarszania się funkcjonowania organizmu wraz z wiekiem.

Najbardziej znanym przykładem jest niewielka meduza Turritopsis dohrnii, często nazywana „nieśmiertelną meduzą”. Gdy zostanie uszkodzona lub znajdzie się w niekorzystnych warunkach, może cofnąć swój rozwój. Zamiast umierać, przekształca się z powrotem w młodsze stadium życia – polipa – a następnie ponownie rozwija się w dorosłą meduzę. Proces ten nazywa się transróżnicowaniem komórek, ponieważ dojrzałe komórki zmieniają swoją funkcję i tworzą nowe tkanki. W teorii taki cykl może powtarzać się wielokrotnie. W praktyce większość meduz ginie wcześniej z powodu chorób lub zjedzenia przez inne zwierzęta. Dlatego naukowcy nie mówią o nieśmiertelności, lecz o niezwykłej zdolności odmładzania organizmu.

Równie fascynująca jest stułbia, niewielki słodkowodny organizm spokrewniony z meduzami. Badania prowadzone przez wiele lat wykazały, że u niektórych gatunków praktycznie nie obserwuje się typowego wzrostu śmiertelności wraz z wiekiem. Dzieje się tak dlatego, że ich komórki macierzyste przez całe życie nieustannie odnawiają tkanki. W świecie kręgowców uwagę naukowców przyciąga golec piaskowy. Ten niewielki gryzoń może żyć ponad 30 lat, czyli nawet dziesięć razy dłużej niż podobnej wielkości myszy. Co więcej, bardzo rzadko choruje na nowotwory i przez większą część życia zachowuje sprawność fizyczną. Z kolei rekin grenlandzki osiąga wiek przekraczający 250 lat, a według niektórych badań nawet około 400 lat. Jest obecnie najdłużej żyjącym znanym kręgowcem.

Dlaczego te zwierzęta starzeją się inaczej niż człowiek? Odpowiedź nie jest jeszcze znana. Badacze analizują ich DNA, sposób naprawy uszkodzonych komórek, działanie komórek macierzystych i mechanizmy chroniące przed nowotworami. To właśnie dzięki badaniom nad golcami, stułbiami czy meduzami rozwija się współczesna biologia starzenia. Celem nie jest stworzenie „eliksiru nieśmiertelności”, ale zrozumienie, dlaczego jedne organizmy starzeją się bardzo szybko, a inne potrafią zachować sprawność przez dziesiątki lub setki lat.

Najuczciwsza odpowiedź brzmi więc: tak, istnieją zwierzęta, które starzeją się niezwykle wolno lub posiadają wyjątkowe zdolności regeneracyjne. Nie oznacza to jednak, że są nieśmiertelne. Natura pokazuje nam raczej, że starzenie nie jest jednym, uniwersalnym procesem. Ewolucja stworzyła wiele różnych sposobów radzenia sobie z upływem czasu. A być może właśnie w tych niezwykłych organizmach kryje się wiedza, która w przyszłości pomoże ludziom dłużej zachować zdrowie i sprawność.